Literatura

Joanna Jodełka – Wariatka

Opublikował

dnia

wariatka

Główna bohaterka „Wariatki” – pisarka, cierpiąca na depresję i hospitalizowana w klinice psychiatrycznej po tajemniczej śmierci męża – żyje w przeświadczeniu, że ktoś usiłuje ją zabić. Osobliwy charakter owych zamachów oraz miejsce pobytu protagonistki nakazują ostrożność w formułowaniu sądów, jednakże z czasem czytelnik zaczyna podejrzewać, iż ma ona podstawy do niepokoju. Tym bardziej, że wydarzenia, których staje się świadkiem, niepokojąco przypominają opisane przez nią powieściowe zdarzenia. Zarazem przekonuje się, iż wydana książka znacząco odbiega od złożonego w wydawnictwie rękopisu, co nie spodoba się zainteresowanym, których dane osobowe były w pierwszej wersji ukryte.

Joanna Jodełka znana jest miłośnikom powieści kryminalnych jako autorka nietuzinkowa; świadczy o choćby uhonorowanie pisarki najważniejszym polskim wyróżnieniem dla twórców literatury kryminalnej, Nagrodą Wielkiego Kalibru (2009). Każda z kolejnych jej powieści to nie tylko zaproszenie do rozwiązania oryginalnej zagadki, ale i okazja, aby przyjrzeć się niebanalnie naszkicowanym postaciom i relacjom pomiędzy nimi. Nie inaczej jest również w najnowszej powieści – „Wariatce”. Autorka ma świetne wyczucie frazy, umożliwiające jej konstruowanie w pełni wiarygodnych dialogów; te zaś uwiarygodniają portrety psychologiczne bohaterów (analogiczną do nich funkcję pełnią w utworze również specyfikacje leków psychotropowych i „dopalaczy”). Pisarka nie cofa się też przed użyciem wulgaryzmów, które podkreślają językowy sposób bycia postaci, brzmiąc całkowicie naturalnie w kontekstach sytuacyjnych, w których zostały wykorzystane.

Jednakże nawet dla czytelnika dotychczasowej twórczości Jodełki, „Wariatka” może stanowić tyleż zaskoczenie, co duże wyzwanie. I nie chodzi jedynie o niezrównoważenie psychiczne bohaterów, lecz zastosowane rozwiązania formalne. Utwór został bowiem tak skonstruowany, aby ukazać poszczególne wydarzenia fabularne z różnych perspektyw: opowiada o nich bowiem zarówno protagonistka, będąca zarazem narratorką pierwszoosobową, jak i narrator trzecioosobowy (jak wydaje się, stojący ponad światem przedstawionym, a zatem mający wiedzę obszerniejszą, niż postaci), jak i jedna z bohaterek, która przejmuje rolę narratorki w finale opowieści. Co więcej, do pewnego stopnia taką funkcję pełni też przywoływany utwór, stanowiący oś fabularną opowieści Jodełki.

Owa „powieść w powieści” ukazana jest wprawdzie fragmentarycznie, jednak potrafi na tyle wzbudzić zainteresowanie, by czytelnik odczuł dyskomfort poznawczy, musząc zadowolić się jej fragmentami. Oczywiście fragmenty te nie funkcjonują jako osobny utwór i trudno oczekiwać, by autorka dołączyła je w postaci zwartej fabularnie opowieści, niemniej dość interesujące byłoby skonfrontowanie – w pełniejszy, niż zaproponowany przez Jodełkę sposób – wizji pisarskiej z jej pozaartystycznym odpowiednikiem.

5 out of 6 stars

Recenzent: Adam Mazurkiewicz

Joanna Jodełka – Wariatka
Wydawca: Świat Książki (2016)
Liczba stron: 285

Polecamy także