Literatura

Joseph Sheridan Le Fanu – W ciemnym zwierciadle

Opublikował

dnia

5406

Ten tom opowieści Sheridana Le Fanu jest godny uwagi przynajmniej z kilku powodów. Przede wszystkim, jego wcześniejsze edycje ukazywały się przed blisko półwieczem, co sprawia, że są niedostępne dla wielu młodszych wiekiem amatorów „historii z dreszczykiem”. Toteż z uznaniem należy przyjąć decyzję osób odpowiedzialnych za politykę wydawniczą Zyska i S-ki – to bowiem właśnie dzięki tej oficynie mamy możliwość zapoznania się z rozproszonymi dotychczas w kilku (najczęściej i tak niedostępnych) antologiach utworami współtworzącymi kanon opowieści gotyckiej. Zostały one zresztą wydane w sposób świadczący o najwyższym szacunku dla sztuki książki; nieczęsto przecież zdarza się, aby odbiorca mógł rozkoszować się szytym woluminem, sztywnymi okładkami i obwolutą. Dlatego też satysfakcji z samej lektury dorównuje ta płynąca ze świadomości, że mamy do czynienia z doskonale dopracowaną książką rozumianą jako przedmiot materialny (a jest to sytuacja nieczęsta i właściwie odnosząca się współcześnie przede wszystkim do książki artystycznej).

Z tego względu warto usiąść do lektury utworów Le Fanu nie spiesząc się, są one bowiem godne tego, by powoli zagłębić się w opowieści, które z perspektywy czasu okazują się summą „mechanizmów strachu”. Do tych zaś sięgają kolejne pokolenia twórców fantastyki grozy. Co więcej: odczytywanie owych utworów przez pryzmat współczesnej świadomości reguł gatunkowych pozwala na dostrzeżenie nie tylko stałości pewnych niezmiennych motywów, fundamentalnych dla opowieści niesamowitej (m.in. rozmycia granic pomiędzy tym, co racjonalne i nadnaturalne; migotliwości ontologicznej postaci i zdarzeń). „W ciemnym zwierciadle” to zbiór ważny przede wszystkim dla tych, którzy pragnęliby zrozumieć źródła inspiracji ponowoczesnego horroru i właściwej dla niego tendencji do psychologizacji oraz konwencji quasi-dokumentu (zbiór został pomyślany w taki sposób, aby imitować wyjątki z pism genialnego psychiatry). Okazuje się, że są w dorobku Le Fanu utwory, które można odczytywać jako projekcje wewnętrznego życia bohaterów, bądź wydarzenia, w jakich biorą udział przekraczają (jak np. w „Obserwatorze”) możliwość racjonalizacji, jakkolwiek trudno też uznać je za klasyczne realizacje założeń opowieści o duchach. W zbiorze nie mogło oczywiście zabraknąć również najgłośniejszego opowiadania tego pisarza, „Carmilli”, które pozostaje świadectwem oryginalności jednej z pierwszych literackich kreacji wampirzycy.

Warto więc sięgnąć po zbiór Le Fanu, traktując go jako powrót do najszlachetniejszych źródeł, z których czerpie współczesna fantastyka grozy. Niemała w tym zresztą jest zasługa Miry Czarneckiej – jako tłumaczka, potrafiła ona znaleźć perfekcyjną równowagę między archaizacją języka opowieści, a jego dostosowaniem do oczekiwań dzisiejszego odbiorcy. Dzięki temu nie mamy wrażenia nieprzystawalności opisu do scenerii zdarzeń. zarazem jednak nieco „trącący myszką” sposób wypowiedzi postaci nie śmieszy; przeciwnie – uwiarygodnia je.

6 out of 6 stars

Recenzent: Adam Mazurkiewicz

Joseph Sheridan Le Fanu – W ciemnym zwierciadle
Tytuł oryginalny: In a Glass Darkly
Tłumaczenie: Mira Czarnecka
Wydawca: Zysk i S-ka (2015)
Liczba stron: 550

Polecamy także